Bedreigt herindeling de democratie?

GESCHREVEN OP maandag, 18 oktober, 2010 - 14:40

Maarten Allers, directeur van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van Lagere Overheden (COELO)
Het regeerakkoord bevat enkele forse decentralisatievoorstellen. Gemeenten krijgen al jaren taak op taak gestapeld, en dat verandert voorlopig dus niet. Veel gemeenten kunnen het, met de nodige inspanning, allemaal wel aan. Toch gaat er voor kleine gemeenten druk van uit om samenwerking dan wel aansluiting te zoeken bij andere gemeenten.

Sommige pleiten voor een drastische opschaling van gemeenten naar Deens voorbeeld. Daar werd het aantal gemeenten in 2007 in één klap verminderd van 271 tot 98. Ook kregen zij er taken bij. De eerste evaluaties van die operatie beginnen nu beschikbaar te komen. Een artikel in Local Government Studies onderzoekt enkele effecten op de lokale democratie. Denemarken is Nederland niet, en dit is niet het definitieve onderzoek naar Denemarken. Maar stof tot nadenken biedt het wel.

De onderzoekers ondervroegen gemeenteraadsleden vóór en ná de Deense herindelingsoperatie. Doordat niet alle gemeenten werden heringedeeld, konden zij opgeschaalde gemeenten vergelijken met niet-opgeschaalde gemeenten. Wat blijkt? Door schaalvergroting treden drie soorten machtsverschuivingen op. Om te beginnen krijgen fractievoorzitters meer macht, en neemt de invloed van gewone raadsleden af. In de tweede plaats verliest de gemeenteraad macht ten opzichte van gemeentebestuurders en het ambtelijk apparaat. Wie graag gemeenten ziet die snel vérgaande beslissingen kunnen nemen is hier wellicht mee ingenomen. Maar voor de lokale democratie is dit natuurlijk slecht nieuws.

Ten slotte lijkt ook macht te verschuiven van gemeenten richting de Deense rijksoverheid. Dit is echter niet een gevolg van schaalvergroting: het geldt ook voor gemeenten die in 2007 niet zijn heringedeeld. Maar deze machtsverschuiving ondermijnt natuurlijk wel de hoop die sommigen in ons land lijken te koesteren, namelijk dat een kleiner aantal grotere gemeenten, met een stevig takenpakket, sterker staan ten opzichte van het Rijk.