Stadslandbouw: nieuwe rage waait over uit Verenigde Staten

Auteur: Lin Tabak - 24/06/2011

Eetbaar Rotterdam, Food and the City, Foodscape Schilderswijk: onder kekke namen verovert de volkstuin-nieuwe stijl de stad. Stadslandbouw, of urban agriculture omdat de rage in de VS begon, geldt niet alleen als alternatief voor kijkgroen, maar ook als middel tegen voedselvervreemding, voor sociale samenhang en nog veel meer. Maar alleen met weloverwogen beleid, zo stellen pleitbezorgers, maakt de trend die pretenties waar.

Toen Francesca Miazzo eind vorig jaar aan een internationaal gezelschap ‘groene politici’ haar project Farming the City onthulde, was scepsis haar deel. Aan de presentatie lag het niet: met verve voerde de Italiaanse haar gehoor langs New Yorkse museummoestuinen, rijstvelden op Chinese universiteitscampussen en tropische boulevards waar daken vol potten met groenten verkoeling brengen. Het kan overal: op voormalige industrieterreinen, langs het trottoir, op het dak en zelfs tegen de muur.
De achterliggende gedachten zijn legio. Die variëren van bewustzijn kweken voor de herkomst van voedsel en verbeteren van eetgedrag tot het streven om ‘ouderen, migranten en gestigmatiseerde jongeren in staat te stellen iets positiefs bij te dragen aan de buurt’.

Maar applaus bleef uit. Voor het terugdringen van de uitstoot van CO2, zo meende een milieuspecialist, zijn efficiëntere methoden denkbaar dan de inrichting van een voormalige fabriekshal als kas. Migranten moestuinen in jagen is betuttelend, vond een diversiteitsadviseur. En de voorbeelden, constateerde een boer, komen allemaal van ver.

Potenties
Gelukkig voor Miazzo heeft institutioneel Nederland meer oog voor de potenties. De gemeente Amsterdam financierde vorig jaar een bijeenkomst van buurtbewoners, ambtenaren en voedselprofessionals. Kennisinstituut Movisie ziet mogelijkheden om de groensector ‘in beeld te brengen bij allochtonen’, zodat er ook bij het verkleuren van de samenleving animo blijft voor het tuindersvak. De Stichting Doen sponsorde een online platform annex vraagbaak voor initiatieven en architectuurcentrum Arcam richtte een tentoonstelling in die ‘buitengemiddeld goed’ is bezocht.
Stadslandbouw is ‘hot’. Niet zo hot als in de VS waar de trend begon. Daar zette Will Allen, de ongekroonde koning van de urban farming, in zijn stadskas in Milwaukee ex-gedetineerden aan het werk, grossiert New York in boerderijen op daken van wolkenkrabbers en biedt de tuinbouw op verlaten fabrieksterreinen door de crisis werkloos geworden arbeiders een waar alternatief.
Maar Nederland loopt in. Op Google geeft ‘stadslandbouw’ ruim 23.000 treffers. Jan Willem van der Schans, bedrijfskundige aan de Universiteit Wageningen en ’s lands autoriteit op dit gebied, wordt zeker tweemaal per week voor een lezing gevraagd. ‘Niet door hippies maar door echte beslissers: landschapsarchitecten, wethouders, leden van Provinciale Staten’. Hij weet ook waarom: ‘Sinds de vastgoedcrisis zitten gemeenten in hun maag met locaties waarop voorlopig niet wordt gebouwd. Dan is stadslandbouw een ideale manier om verloedering en waardedaling te voorkomen.’

Initiatieven
Ook komen er steeds meer echte initiatieven, met moestuinen en fruitbomen midden in de bebouwde kom. Zoals de anarchistische experimenteertuin SWOMP - Slimme Woonwagenbewoners Op Mooie Plekjes. Of Uit je Eigen Stad, dat in september op de Rotterdamse Marconistrip begint met onder meer fruit, kippen en aquaponics, een nieuw systeem dat viskweek met groenteteelt combineert, daaraan een re-integratietraject toevoegt en dankzij goedkope gemeentegrond commercieel hoopt te gaan werken.
Heel ambitieus is ook Foodscape Schilderswijk. Vlak bij station Den Haag Hollands Spoor heeft het door kunst- en architectuurcentrum Stroom gesponsorde project drie binnentuinen met fruitbomen, bessenstruiken, rabarber, aardbeien en kruiden beplant. Dat is pas het begin. Uiteindelijk moet het armoedige openbaar groen in de wijk een oase worden van ‘stedelijke biodiversiteit’, voor een bevolkingscategorie ‘die het tot nog toe met een bovengemiddeld stenige omgeving moet doen’.
Die woorden zijn van initiatiefnemer Debra Solomon, een Amsterdams-Californische kunstenares die vanuit haar ‘sociaal ontwerplaboratorium voor stadslandbouw Urbaniahoeve’ een heel eigen benadering ontwikkelde. Solomon begint bij een mooie, rijke bodem, ‘wat onder het oppervlak zit, is zeker zo belangrijk als wat erop groeit’. Planten kiest ze op duurzaamheid; ze moeten jarenlang vrucht en blad geven, ook onder regie van buurtbewoners die niet met groene vingers geboren zijn zoals zij.
Maar haar meeste aandacht gaat naar het sociale proces er omheen. ‘Stadslandbouw kan veel stedelijke problemen helpen oplossen’, zegt ze. ‘Zoals dat van vervuilde grond, want planten hebben een groot reinigend vermogen. Dat van het samenleven van een steeds diversere bevolking. En dat van het klimaat: een peer uit eigen tuin maakt geen voedselkilometers. Mits je het mooie ervan inziet: als je samen jam kookt of zuurkool inmaakt, wordt het leven zonder olie dat ons te wachten staat, straks een feest.’

Ambitie
Vooral die bijkomende ambitie is datgene wat stadslandbouw onderscheidt van de traditionele volkstuin waarin je worteltjes en kool verbouwt voor je eigen plezier. De ecologische component zat ook al in de regiovoedselprojecten waarmee steden als Amsterdam, Rotterdam en Nijmegen aan de weg timmerden.
Maar stadslandbouw breidt die rol aanzienlijk uit. De gemeente Almere zet het middel onder meer in voor het creëren van nieuwe banen. En ook Rotterdam geeft stadslandbouw een sociale rol. Groentetuin Couwenburg houdt drugsverslaafden van de straat met schoffelwerk en wieden en Dantetuin Lombardijen inspireert bewoners behalve tot gezond eten ook tot elkaar ontmoeten en meer bewegen. ‘Stadslandbouw geeft mensen meer toegang tot gezonde producten’ zegt wethouder Duurzaamheid Alexandra van Huffelen (D66). ‘Dat is hier geen luxe: Rotterdammers eten gemiddeld ongezonder en gaan door allerlei omstandigheden gemiddeld eerder dood. Door gezamenlijk aan de gang te gaan in wijkplantsoenen verbetert de sociale cohesie.’ Stadslandbouw inzetten tegen armoede, zoals Chicago of Detroit dat doen, is Rotterdam niet van plan. ‘Maar onze Voedselbank heeft plannen voor het kweken van verse groenten in een eigen voedseltuin.’
Is urban farming het nieuwe antwoord op de grootstedelijke problematiek? Van der Schans waarschuwt voor te grote gretigheid. ‘Sommige wethouders praten over lokale voedselstrategieën alsof hun steden food deserts zijn, net als de Amerikaanse, waar je tientallen mijlen moet rijden voor een supermarkt. Dat zijn ze niet. Voor het bestrijden van overgewicht bij kinderen bestaan ook andere middelen. En het klimaatvraagstuk los je niet op met peterselie op het balkon.’

Culturele dimensie
‘Wel biedt stadslandbouw een actieperspectief: je kunt alvast beginnen. In het geval van zacht fruit, bladsla of kruiden biedt het ook meer kwaliteit, want die zijn het lekkerst als ze vlak voor consumptie zijn geoogst. Ook de culturele dimensie is belangrijk: dankzij de tuin heb ik contact met mijn Turkse buurman. En mits je het systematisch aanpakt, maakt zelf groenten verbouwen mensen weer voedselbewust. Laat kinderen kruiden kweken in de eigen vensterbank, waar ze elke dag naar moeten omkijken. Stuur ze eens per week naar de schooltuin, neem ze viermaal per jaar mee naar de kinderboerderij.’

Voorwaarden
Ook Solomon stelt voorwaarden. ‘Gemeenten moeten een aanspreekpunt hebben met gezag, zoals wij dat uiteindelijk vonden bij de Haagse Dienst Groenbeheer.’ Met name in arme buurten, vindt ze, moeten er middelen komen om een initiatief te kunnen tillen. ‘Bestuurders zeggen tegenwoordig veel te makkelijk: het moet uit de bewoners komen. Onze ervaring is, dat in wijken als de Schilderswijk, waar het het hardst nodig is, er dan niets gebeurt, omdat de mensen zich daar niet vanzelf auteur voelen van hun omgeving. Voor je daar goeie lokale dragers hebt, moet je veel energie steken in educatie, minstens drie jaar lang.’
Voor dat laatste is ze bij Rotterdam niet aan het goede adres. De gemeente faciliteert met voorlichting, door grond ter beschikking te stellen en partijen bijeen te brengen. Maar het initiatief, vindt Van Huffelen, moet uit de bevolking komen. Ook als dat niet vanzelf gaat? ‘Ook in Delfshaven, toch niet de rijkste wijk, bestaat een gemeenschappelijke moestuin. En ook voor ondernemers en bijvoorbeeld corporaties zie ik een rol.’

Links:
www.farmingthecity.net
www.urbaniahoeve.nl
www.eetbaarrotterdam.nl
http://swomp.wordpress.com
www.uitjeeigenstad.nl

Vindplaats: VNG Magazine 13, 24 juni 2011, pagina 26 e.v.

Deel dit bericht





NIEUWSBRIEF

Naar het nieuwsbriefarchief

Vacaturespot

Start hier met het vinden van uw ideale baan!

Laatste Vacatures

Projectleider online dienstverlening

Gemeente Capelle aan den IJssel

Senior handhaver/ heffingstechnoloog

Waterschap Rivierenland

Adviseur Planning & Control

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht