COLUMN: Vernieuwing

GESCHREVEN OP donderdag, 14 juni, 2012 - 09:55

André Krouwel, politicoloog aan de VU en wetenschappelijk directeur van Kieskompas
Deze week werd de nieuwe kandidatenlijst van het CDA bekend. Er staat een ex-D66’er op nummer zes en de dissidenten zijn uit de fractie gegooid of zelf opgestapt. Bij de eerste twintig kandidaten staan maar acht zittende Kamerleden. Veel nieuwe CDA-kandidaten hebben geen enkele landelijke politieke ervaring.

Geen van de huidige ministers en staatssecretarissen staat op de lijst en de meeste Kamerleden die wel weer een plekje hebben gekregen, zitten zelf ook nog maar kort in de nationale politiek. Je kunt dus wel zeggen dat het CDA van meest ervaren bestuurderspartij is verworden tot een club enthousiaste nieuwelingen, bij elkaar gebracht door de bezielende nieuwe partijvoorzitter Ruth Peetoom. Waarom breekt het CDA zo drastisch met de traditie die zij als volkspartij en natuurlijke bestuurderspartij altijd had. Waarom kan het CDA geen mensen meer vinden met lange ervaring en een groot netwerk in het openbaar bestuur?

Dit is een probleem dat ook elders in het openbaar bestuur zichtbaar is. Steeds sneller worden kandidatenlijsten vernieuwd. Er gaat door de toenemende omloopsnelheid van politiek personeel enorm veel kennis en ervaring verloren. Op gemeentelijk niveau is dat nog problematischer dan in het nationale parlement. In gemeenten is de selectie van kandidaten minder streng en moeten partijen vaak grote moeite doen om goede kandidaten te vinden. En als ze eenmaal gevonden worden, gaan ze steeds sneller weer weg.

De gemiddelde zittingsduur van zowel raadsleden als wethouders is snel afgenomen. Zo is het aantal wethouders dat aftreedt, toegenomen van twintig procent in de jaren tachtig jaren naar dertig procent in de periode 2006-2010. Eén op de drie wethouders vertrekt voortijdig. Slechts een klein deel van de raadsleden zit langer dan twee periodes (in grote steden zit slechts dertien procent van de raadsleden langer dan acht jaar). Het zal natuurlijk verschillen naar regio en gemeentegrootte, en iedereen zal wel iemand kennen die al twaalf of zestien jaar in de raad zit, maar die doorzetters zijn uitzonderingen.

De steeds snellere vervanging van politiek personeel trekt een zware wissel op de kwaliteit van het openbaar bestuur. Een raad met veel nieuwelingen heeft even nodig om er in te komen, nieuwe raadsleden moeten getraind worden en het politieke handwerk leren. Ook moeten zij gewend raken aan de pikorde in de fractie, het ambtelijk apparaat leren kennen en sociale netwerken opbouwen om aan de broodnodige informatie te komen. Om goed te functioneren, is vier jaar echt te kort.

Hoe kan het politiek metier zowel op lokaal, regionaal als nationaal niveau weer aantrekkelijk worden gemaakt, zodat volksvertegenwoordigers in elk geval twee of drie termijnen blijven zitten? Het probleem is dat ook de grote kiezersbewegingen en de daardoor sterk wisselende verkiezingsuitslagen de omloopsnelheid van politici nog eens versterken. Een oplossing zou zijn dat de zittingsduur wordt verlengd. Maar als raadsleden tussentijds mogen opstappen en gewoon kunnen worden vervangen, is er voor partijen weinig reden om goed na te gaan of raadsleden wel Ausdauer hebben. En welke moderne burger kan het zich veroorloven om een ‘commitment’ te maken voor acht of twaalf jaar? Dat is bijna zo lang als een gemiddeld huwelijk in Nederland (veertien jaar).

Misschien moeten we gewoon accepteren dat die toewijding niet meer bestaat. Moderne burgers ‘zappen’ sneller van de ene bezigheid naar de andere en wisselen ook steeds vaker van baan. Dus wordt ook het politieke vak steeds sneller verlaten.