Column: besmeurd referendum

GESCHREVEN OP donderdag, 14 april, 2016 - 14:50

Auteur: André Krouwel, politicoloog VU en wetenschappelijk directeur Kieskompas, andre.krouwel@vu.nl, @AndréKrouwel

Wrang om te zien dat na tientallen jaren experimenteren in gemeenten met nieuwe vormen van burgerinspraak een van de belangrijkste instrumenten van directe democratie besmeurd is geraakt. Het referendum is misbruikt voor politieke en publicitaire doeleinden.
De aanstichters van het referendum van 6 april geven toe dat ze het alleen maar hebben gedaan om chaos te scheppen. Andere landen zien ook dat in referenda niet het volk beslist, maar machtige belangengroepen en mediabedrijven met veel geld het hoogste woord voeren. De vicepresident van de Raad van State Donner heeft gezegd dat het raadgevend referendum niet voor herhaling vatbaar is.
Het misbruik door GeenPeil en het negatieve effect op de democratie waren te verwachten. Onderzoek toonde eerder al aan dat een referendum de rol en de relevantie van gekozen vertegenwoordigers ondermijnt. Ook het vertrouwen in de representatieve democratie krijgt een knauw, want feitelijk zeg je met een referendum dat je gekozen politici niet vertrouwt.

Het onderwerp van een referendum is vaak zeer arbitrair en wordt uit de context gerukt. Ook heeft lang niet iedereen interesse in dat specifieke politieke issue. We zien dan ook vaak lage opkomsten bij referenda en gepassioneerde minderheden met extreme meningen krijgen alle ruimte om hun woede op het systeem en de politieke elite te uiten.
Doordat issues uit hun context worden gehaald, gaan veel complexiteit en
nuance verloren. Politici of burgers met gematigde standpunten of twijfel wordt al snel verweten dat ze niet willen kiezen en laf zijn. Vaak zijn issues die via een referendum worden voorgelegd ook splijtzwammen. Een referendum leidt simpelweg tot onnodige polarisatie.
Het botte referendummiddel is dus geen medicijn voor een aftakelende partijdemocratie, maar eerder een gif. Zeker in Nederland – met zijn consensusdemocratie en diepgeworteld respect voor minderheidsstandpunten – richt dit paardenmiddel veel schade aan. Niet alleen worden gematigde en doordachte meningen vermorzeld onder de ja/nee-dwang, maar referenda voeden vooral een winnaar-versus-verliezermentaliteit.

Dat gaat diametraal in tegen de Nederlandse consensusdemocratie met vele winnaars: we hebben bijvoorbeeld geen kiesdrempel waardoor veel partijen parlementszetels winnen. Maar bij een referendum zijn winst en verlies absoluut, ook al verschilt het maar 1 stem. Dat voelt en is oneerlijk.
Referenda leiden ook niet tot meer politieke participatie. In landen met veel referenda – Zwitserland en de Verenigde Staten – is de opkomst bij parlementsverkiezingen minder dan 50 procent, in ons land bijna 80. Referenda zijn dus geen reclame voor politieke deelname, eerder het omgekeerde.
Houd dus nooit meer een referendum in uw gemeente, u ondergraaft uw eigen positie en de kernprincipes van de Nederlandse consensusdemocratie.

Waardeer dit bericht

Gemiddeld: 4.5 (2 votes)

Deel dit bericht





NIEUWSBRIEF

Naar het nieuwsbriefarchief

Vacaturespot

Start hier met het vinden van uw ideale baan!

Laatste Vacatures

Leidinggevende Financiële Administraties (36 uur)

Gemeente Capelle aan den IJssel

Contractmanager

Hoogheemraadschap van Delfland

Senior Accountmanager

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied