De opmars van sportveldjes in de wijk

Auteur: Leo Mudde – 24/08/2012

Cruyff Courts en Krajicek Playgrounds rukken op in steden, vooral in de wijken waar kinderen weinig mogelijkheden hebben om te sporten. Gemeenten gebruiken ze graag om hun beleidsdoelstellingen te halen. Ze zijn een succes, blijkt uit een kleine rondgang door Nederland.

Sinds de realisatie van het eerste Cruyff Court in 2003, in Almere, hebben de veldjes een grote vlucht genomen. Op de site van de Johan Cruyff Foundation is de kaart van Nederland bedekt met groene ballen, elke bal staat voor een klein voetbalveld van kunstgras, een moderne versie van het aloude trapveldje. Ook op de zes Antilliaanse eilanden zijn ze te vinden, evenals vier in Zuid-Afrika. Behalve de Cruyff Courts spreiden de Playgrounds van de Richard Krajicek Foundation zich als een olievlek over het land uit. De initiatieven van de twee grote Nederlandse sporticonen zijn de afgelopen tien jaar omarmd door gemeenten, die ze goed konden gebruiken om invulling te geven aan lokale beleidsdoelstellingen.

Met een Cruyff Court krijgen kinderen uit de buurt een goede, veilige plek om te sporten en door de samenwerking met de buurt, overheid, corporaties, scholen, sport- en voetbalverenigingen en het lokale bedrijfsleven heeft het ook een belangrijke sociale functie in de wijk. Versterking van de samenhang in – vooral – de krachtwijken stond en staat boven aan de agenda’s van de meeste grotere steden. Daar komt nog het groeiende probleem van overgewicht bij. Ook dat doet zich vooral voor in die krachtwijken. Cruyff Courts en Krajicek Playgrounds passen naadloos in het beleid om werk te maken van beide thema’s.

Intensief gebruikt
De vraag is: werken ze ook daadwerkelijk? Zorgen de sportveldjes er inderdaad voor dat verschillende groepen wijkbewoners met elkaar in gesprek komen en op elkaars kinderen letten? Zijn ze verleidelijk genoeg om jongeren letterlijk in beweging te krijgen?
Ryks de Jong, manager bij Mozaïek Welzijnsdiensten in Tiel, gelooft in ieder geval stellig in de heilzame werking van het Cruyff Court dat in 2009 in Tiel-West is aangelegd. ‘Het wordt zeer intensief gebruikt, door jongeren van vijf, zes jaar oud, maar ook door volwassenen. De eerste jaren organiseerden wij, door middel van sportbuurtwerk, in opdracht van de gemeente activiteiten die waren gericht op specifieke doelgroepen: meiden, gehandicapten. Er worden ook hele toernooien, competities en clinics gehouden.’
Behalve het voorkomen en terugdringen van overgewicht kent Tiel gemeentelijke doelstellingen als ‘voorkomen van maatschappelijke uitsluiting’ en ‘voorkomen van segregatie’. Ook daarbij vervult het Cruyff Court een nuttige rol, zegt De Jong. Harde cijfers heeft hij niet, maar hij weet wel dat omwonenden, ouders en jongeren erg betrokken zijn bij het veldje. ‘Ze moeten het met elkaar delen en alleen daardoor al komen ze in gesprek.’

Onderzoek
Het laatste (en eerste) onderzoek naar het gebruik en de effecten van de Cruyff Courts dateert uit 2009. Binnenkort verschijnen nieuwe cijfers, maar die zijn nu nog niet bekend. Uit dat oude onderzoek blijkt dat een Cruyff Court soms een select groepje buurtbewoners bedient, op een ander moment juist de hele buurt of zelfs gemeente. Zo bleek het eerste veldje in Venlo publiek uit de hele gemeente en leerlingen van de naastgelegen scholen te trekken, waardoor weinig ruimte overbleef voor de jongeren uit de wijk zelf. Een tweede veld in Venlo is daarom bewust niet in de buurt van scholen aangelegd.
Zijn er nog weinig recente cijfers bekend over het gebruik van de Cruyff Courts, het onderzoek zegt wel iets over het profiel van de ‘gemiddelde’ gebruiker. Bijna negentig procent is van het mannelijk geslacht – met uitzondering van Almere, waar een kwart van de deelnemers vrouwelijk is. Dat komt door de nabijheid van andere voorzieningen en een gestructureerd aanbod van activiteiten. De gebruikers zijn ook veelal jong: in Almere en Rotterdam was de meerderheid niet ouder dan tien jaar, in Nijmegen waren het vooral tien- tot veertienjarigen die op het veld werden geteld. Het aandeel allochtonen is veel groter dan het aandeel autochtonen. Dat is op zichzelf niet verwonderlijk, omdat de Cruyff Courts veelal zijn aangelegd in wijken met een hoog percentage allochtonen.
De onderzoekers hierover: ‘Voor jongeren van allochtone afkomst zijn de courts ook van meer betekenis dan voor de autochtone jeugd, die gemakkelijker de weg naar de sportvereniging vindt. De Cruyff Courts zijn voor de allochtone jeugd een gewaardeerd alternatief sportaanbod.’

Evenementen
Ook Beverwijk beschikt sinds 2009 over een veldje dat in 2011 werd uitgeroepen tot ‘beste Cruyff Court van het jaar’. De coördinatie van het veld is in handen van onder meer De Evenementenmakelaar, een organisatie die de vraag naar (brede) sportactiviteiten omzet in een concreet aanbod. Evenementenmakelaar Robin Welp: ‘Wij verzorgen dertig weken per jaar een paar uur per week StreetRuleZ, een aanbod van verschillende sporten. De nadruk ligt op voetbal voor jongeren vanaf dertien jaar. Daarnaast is er gedurende twintig weken één voetbalschool voor kinderen, minimaal een voetbaltoernooi per jaar en we doen mee aan het Meedoen, Leren, Winnen project van de Cruyff Foundation.’
Dat laatste richt zich op het betrekken van jongeren bij het Cruyff Court en de buurt. Jongeren leren tijdens diverse bijeenkomsten over de verschillende facetten van het zelfstandig organiseren van een evenement. De bijeenkomsten worden geleid door een gecertificeerde coach, een professional uit de wijk die is opgeleid door het Johan Cruyff Institute for Sport Studies.
Welp: ‘Mede doordat De Evenementenmakelaar vanaf de start is betrokken, merken wij dat veel waarden en normen zijn overgenomen door de gebruikers, zoals spelregels en omgangsregels.’
Hij roemt de samenwerking met de gemeente en de politie. ‘Zij zijn zeer betrokken, er is een goede samenwerking en spoedgevallen en incidenten worden door De Evenementenmakelaar direct doorgegeven.’

Sportformule Eindhoven
In Eindhoven werd al in 2005 een Cruyff Court geopend in stadsdeel Strijp. Inmiddels telt de stad er zeven, een achtste zit in de pijplijn. ‘Zij worden goed gebruikt’, zegt combinatiefunctionaris voetbal Jeffrey van Gool van de gemeente. ‘Dagelijks zien we jongeren hier voetballen, weer of geen weer. Door een intensieve samenwerking tussen Sportformule Eindhoven, scholen en verenigingen is er een actief aanbod van verschillende sporten. De Cruyff Courts worden namelijk niet alleen gebruikt voor voetbal, maar ook voor sporten als korfbal, unihockey en basketbal.’
Het beleid van Eindhoven is geformuleerd in Sportformule Eindhoven en heeft als voornaamste doel, kinderen kennis laten maken met verschillende sporten en daarbij aandacht te schenken aan de doorstroming naar verenigingen. Van Gool: ‘Dit doen we ook op de Cruyff Courts door middel van het aanbieden van naschoolse beweegprogramma’s voor zowel basisonderwijs als middelbaar onderwijs. Op deze manier spelen we ook in op gezondheidsdoelen als sport en bewegen.’
Eindhoven houdt bij hoeveel jongeren er wekelijks deelnemen aan de activiteiten. ‘Wij horen van de bewoners en jongeren dat de komst van een Cruyff Court erg waardevol is. De jongeren hebben een centrale plaats om sociale contacten op te doen en maken ook dankbaar gebruik van het feit dat dit Cruyff Court er ligt voor iedereen. Zij kiezen er echt vaker voor buiten te spelen, in plaats van thuis achter de tv of Playstation te zitten.

Bijzonder in Eindhoven zijn de korte lijnen met de Betaald Voetbal Organisaties. Dit zorgt ervoor dat PSV en FC Eindhoven ook actief betrokken zijn bij het geven van clinics op de Cruyff Courts.

Playgrounds
Evenals de Cruyff Courts rukken de Richard Krajicek Playgrounds op. Tennisser Richard Krajicek zag, nadat hij in 1996 als eerste Nederlander Wimbledon had gewonnen, af van de door de gemeente geplande rijtoer door de stad. In plaats daarvan gaf hij in een Haagse wijk een tennisclinic en was zo verrast door het plezier dat hij daarmee bij kinderen teweegbracht, dat hij besloot meer voor kinderen in grote-stadswijken te doen. In 2001 werd in Den Haag de eerste playground geopend en vanaf dat moment was de ontwikkeling niet te stuiten.
Die ontwikkeling is steeds dezelfde: niet alleen aanleggen, ook begeleiden.
De velden zijn een enorm succes. Buurtbewoners worden nauw bij de projecten betrokken. Samenwerkende gemeenten, sponsors en opleidingsinstituten zijn enthousiast. De Universiteit Utrecht heeft vastgesteld dat de playgrounds een grote aantrekkingskracht op kinderen én een maatschappelijke betekenis hebben. In een kwalitatief onderzoek constateerde de universiteit in 2010 dat de playgrounds echt het verschil kunnen maken. Kinderen en jongeren zien het als een ‘eigen plek’ waar zij respect en eigenwaarde verdienen en door het bedrijven van sport verdwijnen (etnische) verschillen. De playgrounds zijn ‘de beste plaatsen’ voor sociale en sportieve ontmoeting, aldus de onderzoekers. En ook plaatsen waar maatschappelijke organisaties jongeren kunnen bereiken.
Gemeenten zien dat in. In Den Haag bijvoorbeeld, waar het allemaal begon en waar nu al twaalf Richard Krajicek Playgrounds liggen, organiseert de gemeente samen met de Richard Krajicek Foundation sportieve activiteiten onder leiding van gediplomeerde sportleiders. Gemeente en Foundation hebben met het ROC Mondriaan een stagemodel opgezet, waarin studenten ervaring kunnen opdoen op een van de playgrounds.

Madurodam
Op haar eigen website schrijft de gemeente Den Haag dat een playground goed tot z’n recht komt in drukke woonwijken waar weinig goede ruimte is om te sporten en spelen, en waar geen sportaccommodaties voorhanden zijn. ‘Een playground verlaagt financiële en culturele drempels’, stelt de gemeente.
Cruijff en Krajicek, een voetballer en een tennisser – het lijken twee gescheiden werelden. De Cruyff Courts en de Krajicek Playgrounds zijn vergelijkbare initiatieven. Soms komen ze bij elkaar. In juni is in Amsterdam Nieuw-West het veertiende Amsterdamse Cruyff Court geopend, tegelijk met een naastliggende Krajicek Playground, waardoor een groot multifunctioneel sportveld is ontstaan. En in het Haagse Laakkwartier werd al in 2007 een gecombineerd Cruyff/Krajicek veld aangelegd, het Madurodamveld. Een verwijzing naar het miniatuur Cruyff Court in Madurodam.
Als je dáár een plek hebt gekregen, dan heb je het echt gemaakt in Nederland.

www.cruyff-foundation.org
www.krajicek.nl

Vindplaats: VNG Magazine nr. 16, 24 augustus 2012, pagina 12