COMMENTAAR: Gemeentefinanciën onder druk

Ralph Pans, voorzitter directieraad VNG, ralph.pans@vng.nl

De financiële situatie van de gemeenten verslechtert snel. De meicirculaire laat zien dat de gemeenten in het lopende begrotingsjaar 254 miljoen euro minder uitkering uit het Gemeentefonds krijgen dan in de septembercirculaire was aangekondigd. In 2013 is dat verschil nog eens 213 miljoen euro negatief. In twee jaar tijd een tegenvaller van maar liefst 467 miljoen euro.

De circulaire laat mooie meerjarencijfers zien vanaf 2014, maar daar hecht ik weinig waarde aan. Het Centraal Planbureau heeft inmiddels alarm geslagen en becijferd dat tot 2017 25 miljard euro extra bezuinigd moet worden om het begrotingstekort weg te werken. De topambtenaren van de stuurgroep begrotingsruimte houden het op twintig miljard euro.
Afhankelijk van de aard van de bezuinigingen kan onverkorte toepassing van de evenredigheidssystematiek op deze bedragen zomaar tot kortingen op het Gemeentefonds van een miljard of meer leiden. Aangezien de gemeenten ook met tegenvallers worden geconfronteerd in hun eigen uitgaven, zoals de grondexploitaties, en in hun eigen inkomsten, wordt de situatie steeds nijpender. Tegelijkertijd nemen de risico’s toe.
De uitbreiding van het gemeentelijk takenpakket levert meer verantwoordelijkheid, maar ook meer risico’s op. En de financiële problemen van een aantal grote corporaties maken het aanspreken van de achtervangpositie van de gemeenten tot een reëel gevaar. De topambtenaren zetten daarom verstandige vraagtekens bij de houdbaarheid van het huidige financieringssysteem van gemeenten en bepleiten uitbreiding van het lokaal belastinggebied. De VNG is hier al veel langer voorstander van, maar de Haagse politiek gaat dit thema al jaren angstvallig uit de weg.
Hopelijk is het einde van het taboe op het B-woord in zicht. Minder verstandig is de invoering van verplicht schatkistbankieren. Dit levert niet alleen onnodige beperkingen op voor de gemeenten, maar gaat hen ook veel geld kosten. De topambtenaren willen voorts het Btw-compensatiefonds opheffen. Hoewel dit fonds ook bij de gemeenten niet populair is door de administratieve rompslomp, is afschaffing niet eenvoudig en op een moment dat de btw verhoogd wordt naar 21 procent, geen handige zet.
Het nieuwe kabinet moet samen met de gemeenten nieuwe oplossingen ontwerpen om het lokaal bestuur duurzaam financieel gezond te houden. Voor de VNG heeft dit hoge prioriteit.