COMMENTAAR: (On)houdbare overheidsfinanciën

Ralph Pans, voorzitter directieraad VNG, ralph.pans@vng.nl

De economische crisis is de afgelopen maanden verder verdiept. De werkloosheid loopt op, de pensioenfondsen zitten in zwaar weer, de koopkracht daalt en de woningmarkt zit compleet op slot. Zonder aanvullende maatregelen overschrijdt Nederland nu ook het door de Europese Unie maximaal toegestane tekort van drie procent van het BBP, een norm die de komende tijd verder aangescherpt wordt.

Inmiddels heeft het kabinet een wetsontwerp in procedure gebracht over ‘houdbare overheidsfinanciën (HOF). Aan dat voorstel kleeft een aantal ernstige bezwaren. Allereerst wordt daarin geen onderscheid gemaakt tussen het kasstelsel, waarop de Rijksbegroting gebaseerd is, en het baten-lastenstelsel van de gemeenten. Dit heeft grote gevolgen, want daardoor telt een gemeentelijke investering voor het volledige bedrag mee in de berekening van het tekort, ook als de gemeente hiervoor heeft gespaard. Voorzichtig financieel beleid wordt op deze wijze gestraft, zelfs als door de investering de totale schuld van de gemeente niet toeneemt. Een systeemfout van de eerste orde, waardoor deze normering extra restrictief uitpakt voor de gemeenten. Door de bezuinigingen op het Gemeentefonds en de specifieke uitkeringen delen zij overigens al mee in het terugdringen van het tekort van de rijksoverheid.
Als het voorstel van het kabinet werkelijkheid wordt, pakt dit funest uit voor de investeringen van de gemeenten. Dit is ongewenst en onnodig. Vreemd genoeg wil het kabinet voortaan, zelfs in het geval Nederland helemaal niet door Brussel beboet wordt, wel een boete aan de gemeenten opleggen via een korting op het Gemeentefonds wanneer zij de aan hen toegewezen EMU-norm overschrijden.
Het wetsontwerp maakt al met al duidelijk dat de manier waarop de overheden in Europa proberen de crisis te beteugelen, rigide trekjes begint te vertonen. Wij kunnen wat dat betreft veel leren van de Zweden, die in de jaren negentig met een grote crisis te kampen hadden. Zij hebben daaruit belangrijke lessen getrokken. Na de crisis hebben zij hun regelgeving en toezicht op de financiële sector aangepast en ook stevig bezuinigd. Tegelijkertijd echter verloren zij de lange termijn niet uit het oog en zijn zij blijven investeren in structurele verbetering,  onder meer op het gebied van onderwijs en duurzame werkgelegenheid. Laten wij dat voorbeeld voor ogen houden bij de vormgeving van houdbare overheidsfinanciën.

Vindplaats: VNG Magazine nr. 3, 3 februari 2012, p. 5