Raden worstelen met werkgeversrol

Auteur: Leo Mudde - 18/11/2011

Bijna alle gemeenteraadsleden weten dat zij niet alleen volksvertegenwoordiger zijn, maar ook werkgever - van de raadsgriffier. Maar bij die wetenschap blijft het. Hóé zij die rol precies moeten invullen, weten ze nauwelijks.

Driekwart van de 429 raadsleden die een jaar geleden de enquête van het bureau Necker van Naem invulden, was op de hoogte van instructies waarin de taken en bevoegdheden van de griffier worden beschreven. Maar vier van de tien konden geen antwoord geven op toch redelijk basale vragen als: hoe vaak worden functioneringsgesprekken met de griffier gevoerd, en zijn er concrete prestatieafspraken gemaakt?
Bijna tien jaar na de invoering van het dualisme is de werkgeversrol van de gemeenteraad nog altijd een onderbelicht aspect van het lokaal bestuur. Destijds, in 2002, adviseerde de VNG gemeenteraden nog deze taak te delegeren aan het college van B en W. Dat was niet erg duaal, maar omdat het college ruime ervaring heeft met het werkgeverschap lag dit advies toen kennelijk voor de hand. Nu echter adviseert diezelfde VNG een dergelijk delegatiebesluit in te trekken en in plaats daarvan zélf handen en voeten te geven aan de werkgeversrol. De opvattingen over dit onderwerp zijn sinds 2002 gewijzigd in die zin, dat ‘de aard van de bevoegdheid’ zich verzet tegen delegatie van werkgeversbevoegdheden van de raad aan een bestuursorgaan (het college) waarvan de raad geen deel uitmaakt. De VNG adviseerde deze zomer de gemeenteraden een werkgeverscommissie in te stellen, die ook namens de raad de bevoegdheid krijgt de dagelijkse werkgeverstaken uit te voeren.
Een dergelijke commissie is een goede basis voor een definitieve goede regeling, schreef burgemeester Jeroen Staatsen van Voorschoten onlangs aan zijn gemeenteraad. Die stelde begin november een werkgeverscommissie in, bestaande uit de fractievoorzitters met de burgemeester als adviseur. Veel gemeenten gingen Voorschoten al voor. Even googelen op de steekwoorden gemeenteraad en werkgeverscommissie levert een lange lijst van gemeenten op die deze stap eerder zetten, van klein (bijvoorbeeld Marum) tot groot (Rotterdam).

Werkgeversdelegatie
De Bilt schafte een dergelijke commissie vorig jaar juist af, als onderdeel van een complete sanering van de raadscommissies. Daar is nu een ‘werkgeversdelegatie’ voor in de plaats gekomen, bestaande uit de fractievoorzitters die op hun beurt weer twee mensen aanwijzen om de functionerings- en beoordelingsgesprekken met de griffier te voeren.
Volgens plaatsvervangend griffier Fleur van der Schalk functioneert het Biltse systeem goed. Van der Schalk was vorig jaar nog werkzaam bij Necker van Naem en betrokken bij de enquête onder raadsleden. In haar werk met de gemeenteraad ziet ze de uitkomsten daarvan bevestigd.
‘Raadsleden weten dat ze werkgever zijn, maar hoe dat precies is geregeld blijft onduidelijk. Ik begrijp dat wel, ze hebben het erg druk met het gewone raadswerk en dan heeft dit niet de hoogste prioriteit.’
Van der Schalk constateert dat ook na tien jaar dualisme de griffier nog altijd een vreemde eend in de bijt van de gemeentelijke organisatie is en dat gemeenten daar moeite mee hebben. Toen de griffie van De Bilt bij de werkgeversdelegatie aankaartte dat er eens kritisch moest worden gekeken naar de reiskostenvergoeding van de griffiemedewerkers, kreeg zij te horen dat van een uitzonderingspositie geen sprake kon zijn en dat ook voor de griffie de gebruikelijke gemeentelijke regeling geldt. ‘Ik vond dat een interessante casus’, zegt zij. ‘Ons werk is niet vergelijkbaar met dat van de andere ambtenaren, omdat wij vaak ’s avonds moeten werken. Wij worden nu benadeeld. Dat vind ik op zichzelf nog niet zo erg, maar ik vind het wel interessant om te constateren dat onze werkgever de griffie niet als zijn eigen organisatie ziet, maar als onderdeel van het gemeentelijk apparaat.’

Worstelen
Gert-Jan Broer begeleidt als extern adviseur veel gemeenteraden die worstelen met hun werkgeversrol. ‘Vorige week werd ik nog benaderd door een raadslid dat met de handen in het haar zat: de griffier functioneert niet, maar het ontbreekt de raad aan kennis en ervaring de griffier bij te sturen. Bovendien was er geen deugdelijk personeelsdossier aangelegd. Wat moest ze doen? Zij is geen uitzondering. Er ontbreekt veel kennis en ervaring: wat is de rol van de burgemeester, wat is de rechtspositie van de griffier, hoe regel je formeel de werkgeversrol en hoe organiseer je dat de werkgeverscommissie beschikt over de juiste competenties? Je merkt kortom dat door een gebrek aan kennis over het aansturen van personeel, veel raden het er bij laten zitten.’
‘Raadsleden hebben ook meestal geen ervaring met werkgeverstaken als werving en selectie, ontwikkelingsplannen en functioneringsgesprekken’, vult Van der Schalk aan. ‘Hier in De Bilt maakt de werkgeversdelegatie gebruik van de kennis van P&O. Dat werkt goed, maar een nadeel is dat bij de gemeentelijke organisatie nog altijd veel onbekend is over de aard van het griffiewerk. Wij zijn bij alle afdelingen langs geweest om koffie te drinken en te vertellen over ons werk. Dat was erg nuttig, maar je merkt toch dat de organisatie erg gericht is op het college en niet op de raad.’
Gemeenteraden doen er goed aan, eens goed na te denken over wat voor soort raad zij willen zijn, zegt adviseur Broer. ‘Zij moeten zich de vraag stellen: waar willen wij over een aantal jaren staan? Willen wij leidend zijn, sturing geven aan de gemeente, of liever volgend en het primaat bij het college laten? Pas wanneer je als raad die keuze hebt gemaakt, weet je wat voor soort griffier je zoekt. Mijn ervaring is dat die discussie veel te weinig wordt gevoerd. Raden denken erg in termen van fracties en coalities en praten zelden als collectief. In hun werkgeversrol zou dat wel moeten.’

KADER
Raad als werkgever
De raad benoemt de griffier, besluit over zijn verzoek tot ontslag en kan hem eventueel schorsen. Dezelfde bevoegdheden heeft de raad ten aanzien van de griffiemedewerkers, maar hij kan deze mandateren aan de griffier. De raad regelt volgens de wet ook de vervanging van de griffier en kan regels stellen voor de organisatie.
Bij het werkgeverschap horen ook zaken als werving en selectie, arbeidsvoorwaarden, functionerings- en boordelingsgesprekken, medezeggenschap en professionalisering van het griffiepersoneel.
De VNG adviseert de werkgeversrol in te vullen door de instelling van een werkgeverscommissie. Volgens de modelverordening zou die commissie moeten bestaan uit een voorzitter (bij voorkeur de plaatsvervangend raadsvoorzitter) en twee of vier andere leden uit de raad, bij voorkeur afkomstig uit coalitie en oppositie. De burgemeester kan, als voorzitter van de raad, volgens die verordening worden uitgenodigd om in de vergadering van de werkgeverscommissie aanwezig te zijn en even-tueel op te treden als informant.

Vindplaats: VNG Magazine nr. 22, Special Werkgeverschap, 18 november 2011, pagina 32